Weromsjen yn Gaasterlân (399)

De Katholieke Sint Johanneskerk in Balk stond hoogstwaarschijnlijk op de plek van het Haske. Ten noorden van de kerk lag het kerkhof onder het huidige Haskeplein. Over de exacte datering van de kerk en kerkhof is niets bekend. In de 15e eeuw was Balk al een belangrijke nederzetting. In 1583, tijdens de tachtigjarige oorlog, is de kerk in Balk geplunderd. De eerste Hervormde predikant was ds. Wellink (1583-1592). Door achterstallig onderhoud raakte het kerkgebouw ernstig in verval. In 1729 kwam er daarom een nieuwe kerk aan de Van Swinderenstraat. De oude kerk werd afgebroken. Onduidelijk is hoelang het kerkhof in de Dubbelstraat nog in gebruik is geweest. Waarschijnlijk tot 1825 / 1830. Want vlak na de stormvloed van 3 – 5 februari 1825 dreef de doodskist met de 92-jarige Sjerp Piers de Groen tijdens de ter aarde bestelling in het graf op het kerkhof in Balk. Ruim 200 jaar daarna had Balk geen eigen begraafplaats. Veel Balksters werden begraven in Harich, Wijckel en Ruigahuizen. Ook al voor de sluiting van het kerkhof in Balk.

De begrafenis van schoenmaker Koenraad Harings uit Balk in januari 1789 is een bewijs daarvan. De diaconie van de Hervormde gemeente betaalde alle kosten voor zijn begrafenis:

7 gulden voor het maken van de kist door Tjeerd Wildeboer,

18 stuivers voor het maken van het graf,

1 gulden voor het rijden van het lijk naar Ruigahuizen,

6 stuivers voor 2 korfvol turf op de dag van de begrafenis (het was januari),

1 gulden en 19 stuivers voor ¼ bier voor de buren op de begrafenis dag,

6 stuivers aan jenever bij het bekleden etc.,

6 stuivers voor het ombidden.

Ook Janke Pieters Hengst, de vrouw van omroeper Sjoerd Klazes Koornstra uit Balk werd in mei 1814 niet in Balk maar in Harich begraven. Jetske Andries uit Balk werd in januari 1805 in Harich begraven. Beide begrafenissen werden betaald door de diaconie van de Hervormde Gemeente te Balk.

Gebruikelijk was dat bewoners aan de Harichsterzijde in Harich en aan de Wijckelerzijde van de Luts in Wijckel werden begraven. Maar ook in Sondel bezaten Balkster families grafrechten.

De grietenij Gaasterland was rond 1812 al eigenaar van het kerkhof en de grond waarop de kerk had gestaan in Balk. Op een gegeven moment zijn de grafstenen verwijderd en werd het kerkhof een plein. Bij eerdere werkzaamheden aan het plein is een complete grafzerk gevonden. Deze ligt nu voor de Rooms Katholieke kerk in Balk. Zie nummer 73 van deze rubriek. Een aantal iepenbomen rond het kerkhof werden in 1827 te koop aangeboden. De wekelijkse koemarkt werd hier gehouden. In 1851 kwam er nieuwe bestrating in de vorm van kinderhoofdjes.

Bij de foto: een tekening van de kerk in 1724 (Fries Museum), Leeuwarder Courant van 19 januari 1827 en 25 april 1851, grafsteen van Yohannes Feyes Winter bij de Rooms Katholieke kerk te Balk.

Uitleg van begrafenisondernemer Jelle Dijkstra uit Balk over: Bekleden; is het wassen en kleden van de overledene, afleggen noemen ze het wel of laatste verzorging. Ombidden; is het van huis naar huis bericht geven dat iemand overleden is. Dit noemden ze ook wel aanspreken. Doodspreken. En deze mensen werden vroeger dan ook wel huilebalken genoemd omdat ze de boodschap met de nodige (zogenaamde) emotie moesten rondbrengen.

Foto en tekst: Johan Groenewoud

Reacties: info@langsdeluts.nl of telefoon 0514-604327