De aanleg van een rivier onder de Afsluitdijk is begonnen. Hoe deze vismigratierivier het IJsselmeer weer tot leven moet brengen.

Ten westen van het Kazemattenmuseum is een graafmachine maandag begonnen met de aanleg van een rivier onder de Afsluitdijk. Jaap Quak is een van de initiatiefnemers en deskundig op het gebied van IJsselmeervissen bij Sportvisserij Nederland.

Waarom is deze vismigratierivier nodig?

,,De visstand in het IJsselmeer is de laatste tien, twintig jaar fors achteruitgegaan. Er leeft nog maar een marginaal aantal vissoorten, vooral kleinere soorten zoals jonge baars, maar de spiering bijvoorbeeld - een hele interessante vis - is nagenoeg verdwenen. Het gaat wel wat ver om nu te zeggen dat het IJsselmeer dood is, maar de huidige situatie zit daar niet ver vanaf. Met de nieuwe vismigratierivier kunnen vissen weer op grote schaal heen en weer zwemmen en zo hopen we op termijn te zorgen voor veel meer diversiteit. Zou bijvoorbeeld zomaar kunnen dat veel jonge haring straks weer het meer in zwemt én spiering én bot. Dat is mijn droom. Dat is overigens niet alleen een kwestie van een opening maken in de dijk. Je zult ook geschikte leefgebieden in en rond het IJsselmeer moeten realiseren. Het wordt nu bijvoorbeeld omringd door veel harde basalten dijken. Daar is weinig te beleven voor de vissen.’’

Kunnen die nu niet heen en weer zwemmen?

,,In veel mindere mate. Rijkswaterstaat zet de schuiven in de sluizen nu twee keer per dag een kwartiertje open en als het heel droog is nog minder vaak. De nieuwe rivier is in principe constant open, behalve bij stormvloed. Waddenzee en IJsselmeer moeten weer een twee-eenheid worden net als vroeger. Sommigen zeggen: ‘Wat ken zo’n opening van 15, 20 meter breed op een dijk van 32 kilometer nou voor effect hebben, maar uit onderzoek blijkt dat dat effect heel groot kan zijn. Het concept is heel goed doordacht door allerlei deskundigen.’’

Het schijnt internationaal gezien nogal bijzonder te zijn.

,,Dat is het ook. Op wereldschaal is dit nog niet eerder vertoond. Een rivier in combinatie met zo’n dijk komt nergens s voor. Als het vloed wordt stroomt het water richting het IJsselmeer en bij eb trekt het weer terug. Aan de zuidkant van de dijk heeft de slingerende rivier een lengte van 4 kilometer, ook om te voorkomen dat zout water in het IJsselmeer komt. Vlak voordat het zover is wordt het eb en stroomt het water weer de andere kant op Aan de Waddenkant zit een soort deltagebiedje waar zoet en zout water wél met elkaar mogen mengen.’’


De aanleg kost 55 miljoen. Levert deze passage economisch gezien ook iets op?

,,Ja, daar gaan we wel van uit. Ik denk bijvoorbeeld aan de beroepsvisserij. Die zal hier op termijn van moeten gaan profiteren. De aanleg van de Afsluitdijk is, naast forse inpolderingen, destijds een forse klap geweest, ook voor de sportvisserij trouwens. Het leven ging er langzaam uit. Nu proberen we het tij keren en nieuwe perspectieven te creëren. Het zal voor vissers nooit meer zo zijn als op de vroegere Zuiderzee, maar op zo’n groot water zou een rendabele beroepsvisserij mogelijk moeten zijn.’’

De nieuwe vismigratierivier moet een hotspot voor eco-toerisme worden. Wat is er straks te beleven voor bezoekers?

Er komt onder meer een onderwatervenster zodat bezoekers de stroom vissen kunnen volgen. Het is natuurlijk een hele goede combinatie met het Afsluitdijk Wadden Center. Ik heb mijn kleinkinderen al beloofd dat ze als het klaar is in 2024 een keer met opa mee mogen.’’