De Tulpenbrouwerij kweekt nieuwe tulpensoorten zonder chemische bestrijdingsmiddelen en kunstmest

GAASTERLAND Zeven jaar geleden begonnen Marcel van den Berg en Janneke Schuurman De Tulpenbrouwerij. Zij veredelen tulpensoorten, zodat er nieuwe soorten ontstaan. Eigenlijk biologisch dus, maar om dat Skalstickertje er aan te mogen hangen, kost veel geld. Zelf spreekt het stel daarom van duurzame kweek, maar ze werken gewoon op de biologische manier. Ze zijn ervan overtuigd dat tulpenbollen telen zonder chemische bestrijdingsmiddelen kan, en werken aan het kweken van sterke soorten die onder natuurlijke omstandigheden beter bestand zijn tegen ziekten en plagen. Het vitaal houden van de grond, het beschermen van de bollen met neemolie, wisselteelt en het rooien van de bollen met de hand, zorgen voor de rest.

Helemaal klaar met traditionele bollenteelt

Marcel komt uit de traditionele bollenkweek en uit een bollenfamilie. Een mooie bedrijfstak die zelf ook probeert te veranderen stelt hij. Maar dat gaat langzaam. Zelf was hij echter op een gegeven moment helemaal klaar met de manier waarop die teelt verliep. Hij vond dat er steeds meer bestrijdingsmiddelen ingezet moesten worden om plagen en ziekten te bestrijden en vond dat geen goede zaak. En dacht en wist dat het ook anders kon, omdat anderen dat ook al deden. In de tuin bij hun huis in Anna Paulowna begonnen ze daarom met de duurzame teelt en veredeling. Maar toen de tuin alleen nog maar in het teken daarvan stond, werd uitgezien naar iets anders. Die grond werd in Gaasterland gevonden, bij een akkerbouwer die er hetzelfde gedachtegoed op na hield.

Tulpen hebben enorm veel DNA

Op het stuk land waar de bollen worden geteeld, legt Marcel uit hoe veredeling eigenlijk werkt. “Bestoven tulpen vormen zaadknoppen. Daarin zitten soms wel honderd zaadjes. En wat veel mensen niet weten is dat tulpen echt een enorm scala aan DNA hebben. Veel meer dan de mens bijvoorbeeld.”

Bij de Tulpenbrouwerij wordt stuifmeel van een tulp op de stamper van een andere soort gebracht. Als daar bevruchting plaats vindt, komen uit die zaadknoppen die honderden zaadjes. En die kweekt de Tulpenbrouwerij dan weer op. Ze worden binnen gezaaid. Gedurende 2 jaar blijven die zaailingen ook binnen. Daarna mogen ze in de volle grond.

Kruising levert enorm veel varianten op

Maar omdat tulpen zoveel DNA hebben, betekent dit dat de kruising van twee rassen een enorm scala aan varianten oplevert. Aan kleur, aan vorm, aan hoogte en aan de stevigheid van het blad bijvoorbeeld. Maar dus ook aan weerbaarheid. Op de teelttuin van de Tulpenbrouwerij is heel goed te zien hoe uiteenlopend het resultaat is van zo’n kruising. Bij de ene tulp is de kleur heel anders dan bij de andere, bij de andere de vorm weer anders. En dit terwijl er in al die gevallen dus wel dezelfde tulpen zijn gekruist.

Spannend proces

“Een heel spannend proces,” vinden Janneke en Marcel. “Ja als ze dan op uitkomen staan, kun je bijna niet wachten op hoe dat eruit ziet.”

Jaren nodig

Als de tulpenkruisingen eenmaal het levenslicht hebben gezien, duurt het overigens nog jaren voordat echt heel duidelijk is hoe ze eruitzien en hoe sterk ze dan zijn. Een tulp heeft gemiddeld namelijk vijf jaar nodig om van zaadje uit te groeien tot bloeiende bol. Na 1 jaar is er uit het zaadje nog maar slechts 1 bolletje. En tot en met het derde jaar produceren de bolletjes slechts 1 blad. De snelste groeiers geven pas in het vierde jaar voor het eerst een bloem. Tot dan is het dus geduld hebben en afwachten. “En selecteren.”

Met het oog en de handen

De tulpen worden voortdurend in de gaten gehouden door het stel. Niet met machines of drones, maar gewoon met het oog en met de handen. Op hoe ze zich ontwikkelen, op mogelijke ziektes en op bijvoorbeeld de stevigheid van het blad. Marcel: ”Hier heb je een tulpensoort waarvan het blad bijna als leer aanvoelt. Je kunt je voorstellen dat zo’n blad sterk is en dus veel weerbaarder dan een veel slapper blad. Schimmel heeft hierop bijvoorbeeld minder kans.” Geprobeerd wordt dus om de beste kwaliteiten samen te brengen.

Ook een mooie tulp willen kweken

Janneke: ”Maar je wilt ook een mooie tulp kweken. Qua kleur en qua vorm bijvoorbeeld. Alleen is het wel heel persoonlijk wat iemand mooi vindt. We hebben wel eens een hele groep vrouwen gevraagd. Wat we daaruit als antwoord kregen was dat iedereen een andere tulp mooi vond. De één vond pastel mooi, de ander vooral een felle kleur.”

Op het veld waar de Tulpenbrouwerij veredelt, is het een lust voor het oog. Allerlei schakeringen van zwart tot geel en van rood tot paars en van dubbele tulpen tot parkiettulpen en leliebloemigen, ze staan er allemaal. De meesten daarvan blijven overigens niet. Alleen de sterksten en de mooisten mogen door.

Grond zo vitaal mogelijk

Met alleen het veredelen ben je er echter niet, stellen de eigenaren van de Tulpenbrouwerij. „We proberen ook de grond zo vitaal mogelijk te maken. En de plant zo gezond mogelijk te houden met biologische plantversterkers in de vorm van VitaLeaves bijvoorbeeld. Dit is een mengsel dat veel kruiden bevat maar ook mineralen en eiwitten.”

Wisselteelt

Bovendien wordt gewerkt met wisselteelt zodat de grond niet wordt uitgeput en ziekten veel minder kans krijgen. Vroeger was dat heel normaal en werd de teelt gecombineerd met het houden van koeien en schapen, stelt Marcel.

„Dat deed mijn vader ook op onze kwekerij, dat was heel gewoon.” Daarnaast wordt bij de Tulpenbrouwerij alles met de hand gedaan. Zware machines vernielen de structuur van de grond dus niet. En dan is er nog de neemolie. Alle tulpenbollen worden door een bad van deze natuurlijke en verdunde olie gehaald. Daarom voelen ze wat vettig aan als mensen ze kopen bij de kraam aan It Sou 24 in Warns of bij Farmily Markttuin in Harich. “Maar de olie beschermt heel goed tegen bepaalde ziekten.”

Een experiment

De Tulpenbrouwerij is een experiment zeggen Marcel en Janneke. Eentje die een lange adem vraagt, omdat het lang duurt voordat duidelijk is welk ras door kan en welk niet. En omdat je ook niet zomaar een ras hebt, waarvoor iedereen direct in de rij staat.

“We willen langzaam groter groeien. Wat we wel al weten is dat het werkt. Helaas is nog maar zo’n 1 procent van alle bollen biologisch gekweekt. En wordt er in heel Nederland maar op 55 hectare zo gewerkt. Dat vinden wij heel jammer. We hopen met onze kwekerij bij te dragen aan een duurzamer teelt. “

Meintje Haringsma