Tentoonstelling Twee zielen, één natuur in Museum Sloten

SLOTEN In Museum Sloten is de tentoonstelling Twee Zielen, Eén Natuur te zien. Het zijn tekeningen en lino’s van Lienke Boot bij de vogelgedichten van Eppie Dam.

Museum Sloten is maar wat trots op deze twee inwoners van de stad: samen maakten ze al eerder het boek Tsjilp! 25 fûgelgedichten foar grutte en lytse protters, en nu zijn de originele lino’s van juni tot en met oktober 2021 in het echt te zien.

Het idee van de dichter

Eppie Dam schreef al gedichtjes toen hij 6 was, en hij doet het nog steeds nu hij 66 is. Hij is van boerenkomaf en opgegroeid met weilanden en vogels. Helaas is er van de natuur nog maar weinig over, en Dam is niet de enige die daar pijn van heeft. Het maakt het schrijven van vogelgedichten soms ook bijna dubbel. Alsof ze alleen nog op papier bestaan. Toch werkt hij altijd met veel plezier aan zijn vogelgedichten.

Het blijft een hele uitdaging om niet alleen het uiterlijk van de vogels te beschrijven, maar tegelijk door te dringen tot hun gedachten. Die kennen wij mensen natuurlijk niet, maar soms is het aardig om het idee van een dichter te volgen. Ook voor de dichter zelf.

Dienstbaar aan het woord

Het werk van de illustrator komt altijd ná het werk van de schrijver. In die zin is de illustratie altijd ‘dienstbaar’ aan het woord. Maar tussen Boot en Dam is wel altijd veel overleg: „Hoe stel je je de vogel voor, wat moet hij doen, welke beelden zie je voor je.”

De afbeelding moest immers wel aansluiten bij het gedicht van Dam. Boot zoekt eerst allerlei foto’s en afbeeldingen bij elkaar om de essentie te vinden van de plant of de vogel. Voor een vogel is dat heel belangrijk: wat is zijn basishouding. Dan maakt ze een schets in potlood, en pas daarna komt het tekenwerk met pen. Bij planten kan maar weinig fout gaan, bij vogels des te meer. Het plaatsen van het oog is heel belangrijk: de blik van een ekster is immers totaal anders als die van een kwikstaart.

Denkwerk

Je ziet het er misschien niet aan af, maar het uitwerken van al die beelden tot een pentekening waar Boot tevreden mee is, vraagt ongeveer een week aan werkuren. Dat geldt ook voor het maken van een vogellino. Ook dan begint ze met het bestuderen van foto’s.

Vervolgens maakt ze er een potloodtekening van. Deze tekening zet ze over op soft linoleum, door de zijde met de tekening op het linoleum te leggen en als het ware af te drukken door er op de achterkant met een potlood overheen te drukken. De vogel verschijnt dan in spiegelbeeld op het linoleum, in zachte potloodlijnen die ze vervolgens kan gebruiken om uit te snijden. Wat ze wegsnijdt, is weg en kan geen verf meer opnemen en afgeven.

Het begint altijd met nadenken over welke kant ze de vogel op wil laten kijken. Want als ze gaat snijden en afdrukken draait het koppie weer. Meerkleurendrukken maken is sowieso een behoorlijke denkklus. Een meerkleurendruk wordt opgebouwd door verschillende lagen verf in verschillende kleuren. Je werkt van licht naar donker. Dus maak je eerst een afdruk met de lichtste kleur, bijvoorbeeld lichtgeel. Daarna ga je weer snijden en maak je de volgende afdruk met donkergeel. Je gaat weer snijden en maakt de volgende afdruk met oranje.

Zo bouw je laag voor laag op en houd je uiteindelijk een linoleumplaatje over waarin bijna alles is weggesneden. Zodoende kun je later nooit opnieuw een afdruk maken. Bij het afdrukken in de verschillende kleurstadia moet je er ook steeds voor zorgen dat alles op precies dezelfde plek ligt, anders krijg je verschuivingen waardoor het lijkt alsof je dubbelziet. Lienke gebruikt hiervoor een houten snijtafel met winkelhaak. Al met al een intensief en precies werk.

Blije dichter

Dam is heel gelukkig met de lino’s van Boot. Het zijn ware kunstwerken, sterk van vorm, rijk en gewaagd van kleur. Maar wat voor hem het belangrijkste is: alle vogels drukken iets uit van zichzelf, we kijken bijna in hun ziel. Blijer kun je een dichter niet maken.

Over Boot en Dam

Eppie Dam (1953) is 35 jaar onderwijzer geweest en hij heeft al die tijd geschreven. Hij is een productief en veelzijdig schrijver van gedichten, kinderboeken, liedteksten en literaire kritieken. Daarnaast schreef hij twee biografieën en vertaalde hij poëzie uit het Engels en het Duits. Vanaf 2008 werkte hij mee aan diverse theaterproducties.

Lienke Boot (1963) wilde als kind graag naar de kunstacademie. En hoewel ze toch koos voor een degelijke opleiding tot leerkracht, is ze ook altijd blijven tekenen en schilderen. Na haar eerste grote opdracht (de vogels voor de boekuitgave Oer de wjuk) is ze een aantal seizoenen in de leer geweest bij kunstenaar Gerrit Terpstra uit Heeg, waar ze het etsen en linoleumsnijden goed onder de knie heeft gekregen.

Zie ook https://www.museumsloten.nl/zien-beleven/expositie