De koning van de draaischijf, Appie Jans Olivier is niet meer

BALK Onlangs overleed Appie Jans Olivier, een man die met zijn mooie verhalen mensen enorm kon boeien. Maar hij viel ook op doordat hij zich inzette voor het behoud van Sybrandy´s Speelpark op een andere locatie. En voor alles was hij de koning van de draaischijf. Want niemand kon vroeger zo lang op de draaischijf blijven zitten als Appie dat kon.

Het kind dat werd geboren in hotel Rijsterbosch (later Mooi Gaasterland) en opgroeide in hotel Jans had altijd vrij toegang tot de bijbehorende speeltuin. Mede door het opgroeien in een bijzondere omgeving had hij al vanaf jonge leeftijd een bijzonder leven. En was daardoor ook een bijzonder mens. Een avonturier noemt zijn dochter Alberdina Deinum-Olivier hem. Wiens gezicht ging glanzen als hij de verhalen kon vertellen van wat hij had meegemaakt. En dat waren er nogal wat. Je hoefde hem ook niets wijs te maken over de geschiedenis van het gebied waar hij is opgegroeid. In Hotel Jans kende hij elke kier en elke naad. En in het bos wist hij precies waar wat zich in de oorlog had afgespeeld. En kon hij tot het laatst nog aanwijzen waar kogels de bomen hadden geraakt. Maar ook dat opa in de oorlog niet wilde vertrekken uit het hotel toen dat wel gesommeerd werd. Appie was niet bij iedereen geliefd. Gewoon omdat hij recht door zee was en zei waar het op stond. En hij was voor de duvel niet bang. Maar mensen die dat wel wisten te waarderen en zijn vertelkunst op waarde wisten te schatten, konden bijna niet genoeg van hem krijgen.

Al vroeg wees

Voor de jonge Appie gingen deuren open die voor anderen gesloten bleven, alleen al doordat hij in zo´n bijzondere situatie opgroeide. Ook de gezinssituatie was opvallend: Olivier groeide op bij zijn grootouders en zijn moeder. Maar was ook al op z’n zestiende jaar wees. Zijn vader was gesneuveld (vermoord) in Thailand bij de brug over de rivier Kwai toen hij daar als militair werkte. En zijn moeder overleed in het kraambed. Haar kind was daarvoor al overleden. Appie heeft het haar tweede man nooit vergeven dat hij er voor had gezorgd dat hij op zijn 16e al ouderloos was. Ze mocht immers door medische problemen geen kinderen meer krijgen en toch raakte ze zwanger.

Opa zag hij als een soort vader

Gelukkig waren er wel altijd zijn opa en oma die hem bijstonden. Vooral met opa had de jonge Appie een enorme band. “Die zag hij als een soort vader.” Voor alles was de jongen een avonturier. Daardoor ging hij ook al op jonge leeftijd bij de marine en werd daar Hofmeester, zeg maar kok. En hij diende zelfs een jaar bij de Amerikaanse marine. Boeken vol informatie vond Alberdina na zijn overlijden met informatie over die zaken. En zelfs twee mokken met daarop zijn naam en zijn rang: 1e Hofmeester en 2e Hofmeester. Maar hij werkte ook als duiker bij de marine. En zat in de zeventiger jaren nog bij de Nationale Reserves. Een soort vrijwilligers op leeftijd, grapt Alberdina daarover.
Appie en zijn vrouw Cornelia ontmoetten elkaar overigens ook in hetzelfde hotel. Zij ging daar bij de ijssalon werken en zo bloeide de liefde op waar overigens in 1999 een abrupt einde kwam. Op de weg van Lemmer naar Sondel stak opeens een koe de weg over en hij raakte daarbij zwaar gewond, terwijl zij ter plaatse overleed. Een enorm drama, dat het gezin tekende.
In de jonge jaren van hun huwelijk woonde het gezin overigens bij de ouders van Cornelia. Omdat hij bij de marine zat. Toen zoon Jan werd geboren stopte dat en ging het paar een hotel runnen. In 1957 had opa Jans hotel Boonstra namelijk gekocht in Balk. En dat runnen ging meer dan goed. Van heinde en ver kwamen ze daar naartoe. Beroemdheden uit Hilversum voorop. Toen Alberdina 6 jaar was, werd het hotel verkocht. En kocht haar vader de dubbele woning naast hotel Jans. “Hij verbouwde het helemaal eigenhandig. Want wat zijn ogen zagen, konden zijn handen maken.” Die boodschap gaf hij zijn kinderen ook mee. “Je moet jezelf kunnen redden,” hield hij ons altijd voor. ‘Zo ben ik opgegroeid en zo leef ik zelf ook. Dus kan ook ik zelf bijna alles.” Naast dat het gezin in het pand ging wonen, werd er ook een grill restaurant in gevestigd. Van heinde en ver kwamen ze om de kippen te eten die haar moeder daar grilde. Zelfs de eigenaar van Kip van Krijn ging in de leer bij haar moeder. Begin jaren ’70 verkocht het paar de zaak en ging hij als ambulant kelder aan de slag.

Schaaltje jus

Tot vorig jaar reed Appie nog auto en scooter. Toen kreeg hij een aantal tia’s en werd alles wat minder. Toch kwam hij dit jaar nog een keer op de scooter naar de camping waar Alberdina met haar man stond. “Hij was altijd in voor gezelligheid. Lekker eten en drinken.” Het schaaltje jus was daarbij leidend. Voor alles wilde hij altijd een kom goede jus bij het eten. Hij dronk het zelfs het liefste zo uit de kom. .

Prachtige verhalen

Geeske Wiendels-Breunesse, de huidige eigenaar van Hotel Restaurant Jans in Rijs wist dat ook als geen ander. Want als Appie bij haar kwam, wist ze, hij wil een kom jus erbij. Geeske nam in 2006 hotel/restaurant Jans over. Contact was er op dat moment niet met Appie Olivier, want zijn verhouding met de vorige eigenaren de familie Steenbakkers was niet heel goed. Die had namelijk zelfs de naam Jans van de muur gehaald. “Maar hij kwam hier toch een keertje binnen, we maakten een praatje en vanaf dat moment bracht hij regelmatig iets van vroeger. Van schilderijen tot post en van bijzondere borden tot foto’s.” Bovendien vertelde hij Geeske steeds meer over de historie van Hotel Jans. “Hij had de prachtigste verhalen. Misschien waren sommigen in zijn hoofd ook wel wat groter dan ze in werkelijkheid waren, maar mooi waren ze.” Geeske was zo geboeid door zijn verschijning en wat hij te melden had, dat ze op een gegeven moment begon alles op te schrijven. En dit voorjaar nog dacht ze dat ze daar iets mee moest. Ze wilde er een boekje van maken. Ze had het er ook met hem over. Dat ze eigenlijk moest opschieten met het schrijven ervan, omdat hij toch ook al op leeftijd raakte. Helaas haalde de werkelijkheid haar in. Appie Olivier overleed toch vrij plotseling op 87-jarige leeftijd in november 2021. Zijn verjaardag vierde hij overigens nog met een diner in het restaurant van Jans. Een prachtige middag werd het. En toen hadden ze het er nog over. Het boekje komt er echter zeker, stelt Geeske. Maar het wordt een kinderboekje. “En het gaat over Appie de jongen die opgroeide in hotel Jans.” De verhalen zijn gebaseerd op wat Olivier haar vertelde, maar er zal wel een bijzondere draai aan worden gegeven. Zo wordt Jimmy de aap opgevoerd die ook ooit bij Hotel Jans hoorde. “Maar deze aap kan praten met Appie.”

Hotel Jans was een begrip in heel Nederland

Olivier wist als geen ander de geschiedenis van Hotel Jans te reproduceren en vertelde dat aan een ieder die dat maar wilde. Zo komt de naam Jans van het echtpaar Gerhardus en Henderika Jans, de grootouders van Appie Olivier, waar hij dus bij opgroeide. Het paar was eigenaar van het Hotel van 1923 tot 1967. In hun handen ontwikkelde Hotel Jans zich tot een begrip in Friesland en ver daarbuiten. Zij werden ook eigenaar van Hotel Rijsterbosch, van de renbaan achter dat hotel en van een boerderij in de omgeving. Maar het meest bekend werden zij van de speeltuin die zij achter Hotel Jans lieten bouwen. Alle schooljeugd van Friesland, nee van heel Nederland ging in die jaren wel eens op schoolreisje naar Jans in Rijs. Pappe Jans zoals Appie hem ook noemde was een goed gastheer en er circuleren nog altijd veel verhalen over de tijd dat hij achter de tap stond in Hotel Jans.

Sybrandy's Speelpark behouden

Sjerp Jaarsma herinnert zich Olivier eveneens van de prachtige verhalen. Maar ook van de enorme inspanning die hij zich getrooste om Sybrandy’s Speelpark te behouden voor de toekomst. “Hij wilde dat dat bewaard bleef voor de toekomst en hielp me van alle kanten om dat te realiseren. Hij ging op pad met bussen vol mensen om hen te vertellen van de historie van de speeltuin bij het hotel en Sybrandy’s. Maar ook op het petear van de gemeente deed hij alle moeite om te bewijzen dat Sybrandy’s behouden moest blijven. Sjerp maakte vervolgens ettelijke filmpjes van hem waarin hij delen van de historie blootlegde. Van onschatbare waarde, stelt hij nu. ‘Maar vooral ook heel boeiend. Vooral ook de verhalen die hij vertelde over wat hij als kind had meegemaakt, waren enorm boeiend. Hij kon sowieso heel mooi vertellen.”

Verhalenverteller en avonturier

Alberdina kan dat alleen maar onderschrijven. “Mijn vader was een verhalenverteller en avonturier. Kwam altijd in situaties die voor anderen niet zo gewoon waren. Was betrokken bij opnames van Soldaat van Oranje bijvoorbeeld. En kwam daardoor ook in contact met de Koninklijke familie die bij de opnames was. Gewoon omdat mijn vader altijd alles regelde.” Zo kwam trouwens ook het einde. Hij voelde wel dat zijn lichaam op was en wilde dat het ging zoals hij dat in gedachten had. En dat gebeurde. Gewoon thuis in zijn eigen vertrouwde omgeving. Daarmee kwam een einde aan het leven van een bijzonder man, maar niet aan de onnoemlijke bijzondere verhalen die hij met zich meedroeg en die liggen opgeslagen in dozen en de hoofden van velen. 

Meintje Haringsma