Van bolderwagen tot auto: Begrafenisvereniging St. Ludgerus viert eeuwfeest

Met een feestelijke bijeenkomst vierde de Katholieke Uitvaartvereniging St. Ludgerus onlangs haar 100-jarig bestaan. De onthulling van een speciaal kindermonument was een ontroerend moment.

BALK – Het is goed toeven in de katholieke kerk. Terwijl buiten de mussen dood van het dak vallen is het binnen heerlijk koel en sereen. Terwijl we wachten op bestuurslid Klaske Siemonsma en uitvaartverzorger Jelle Dijkstra, laat voorzitter Sietse Veldman de rouwkledij van de pastor zien door de jaren heen. ,,Veel zwart, zoals je ziet”, zegt hij. ,,En natuurlijk paars, de kleur van de rouw. We vonden het wel mooi om ze hier tijdelijk in de kerk te hangen, ter ere van het jubileum.”

In de sacristie praten we verder, inmiddels zijn Klaske en Jelle ook gearriveerd. Laatstgenoemde steekt van wal en vertelt: ,,De geschiedenis van Begrafenisvereniging St. Ludgerus is een rijke. Van bolderwagen tot auto, in de loop der tijd is er zoveel veranderd. In april 1916 werd het kerkhof van de St. Ludgerusparochie ingewijd door de deken van Sneek. Voor die tijd werden overleden parochianen begraven op het kerkhof van onder andere Oudemirdum, Harich en Wijckel. De overleden parochianen konden vanaf 1916 dus op het eigen kerkhof worden begraven.” ,,De begrafenissen werden echter nog steeds verzorgd door de ‘Neutrale Begrafenisvereniging’”, gaat Sietse verder. ,,Dat betekende dat een niet katholieke bode en dragers bij begrafenissen aanwezig waren. Daarom werd door Jan Leo van Hout, manufacturier in Balk, het initiatief genomen om een Katholieke Begrafenisvereniging op te richten. In de winter van 1917-1918 werden er gesprekken gevoerd over het oprichten van een Begrafenisvereniging voor de parochie van Balk. Een vergadering in januari 1918 in Hotel Teernstra werd dusdanig druk bezocht, dat besloten werd om tot oprichting over te gaan. De vereniging was een feit.”

,,De eerste vrouw op de ledenvergadering was pas in 1983 een feit”, weet Klaske. ,,En jaren geleden werd er door de toenmalige secretaris geopperd dat er ‘maar eens een vrouw in het bestuur moest, want die willen ook weleens een avondje uit.’” Lachend: ,,Nou, ik heb daar naar geluisterd, want sinds drie jaar zit ik in het bestuur, en dat vind ik erg leuk.” ,,Ik vind het ook fijn om in het bestuur te zitten”, zegt Sietse. ,,We zijn een vereniging die behoorlijk constant blijft, zo rond de 500 leden. Je merkt wel dat de ontkerkelijking verder gaat, er is minder binding met de kerk. Iedereen moet een uitvaart hebben, maar je hoeft niet meer lid van de kerk te zijn.” Uitvaartverzorger Jelle is dankbaar voor het werk dat hij mag doen. ,,Ik kom op een kwetsbaar moment bij mensen om mijn diensten te leveren. Mensen vertrouwen je hun ziel en zaligheid toe. Je bent even onderdeel van een familie, het is heel intiem.”

Het jubileumfeest op zaterdag 26 mei werd goed bezocht en was een middag vol gesprekken en verhalen. Sietse: ,,Peter Karstkarel vertelde over de historie van de Friese grafcultuur en dat deed hij op indrukwekkende wijze. Daarnaast hebben we de oud bestuursleden Jan Dölle en Piet Veltman gehuldigd. Zij kregen een oorkonde vanwege hun lange staat van dienst. Zij zijn nu erelid. Al met al was het een mooie viering, je kon merken dat we allemaal trots zijn op de vereniging.” ,,De onthulling van het kindermonument, samen met Neeltje Faber-Altena (zij verloor een zusje, AdV), was een ontroerend moment”, aldus Klaske. ,,Het kindsbeeldje van doorzichtig glas met in de hand een vlinder is een erkenning voor alle kinderen die vroeger niet op de begraafplaats (gewijde grond) begraven mochten worden, omdat ze nog niet gedoopt waren. Ze werden achter de heg van het kerkhof gelegd. Vrouwen lagen vaak nog in het kraambed en zagen hun eigen kind niet eens, dat werd direct weggehaald. Zo was het toen, maar het lijkt nu wel heel onmenselijk. Het beeldje, met daarbij de tekst: ‘Laat de kinderen tot mij komen, houdt ze toch niet tegen’ staat in een perkje vol met fleurige bloemen en is een mooi symbool hier op de begraafplaats.”

Een eeuw Katholieke Begrafenis- & Crematievereniging St. Ludgerus Balk is niet niks. De ontwikkelingen op uitvaartgebied gaan snel, daar wil de vereniging graag in meegaan. Jelle: ,,Mensen worden vrijer in hun keuzes voor hun uitvaart. Maar daardoor zien ze soms door de bomen het bos niet meer. Over het algemeen zijn in onze regio de begrafenissen nog redelijk traditioneel. Soms worden leden hier in Balk begraven, soms elders. En een urn kan hier worden bijgezet in de urnenhof. Wil je als katholiek op de Katholieke begraafplaats liggen, of misschien toch liever in je geboorteplaats Wijckel? Het is en blijft een gevoelskwestie.”

Amanda de Vries

De foto van de bestuursleden (vlnr Jelle Dijkstra, Sietse Veldman, Wybe Altenburg, Klaske Siemonsma, Siebrand Pietersma en Auke Dooper) is gemaakt door fotograaf Frans Mulder.