(Te) weinig informatie over lelieteelt

WIJCKEL - Mensen, de politiek, maar ook onderzoekers weten eigenlijk te weinig van de gevolgen van lelieteelt. Dat zo ongeveer was de uitkomst van de bijeenkomst woensdagavond 9 maart in Dorpshuis Irene in Wijckel. Inwoners van de plaats,  maar ook geïnteresseerden uit de wijde omgeving kwamen naar het dorpshuis om geïnformeerd te worden over lelieteelt. Dorpsbelang Wijckel had na vragen van bewoners een informatieavond georganiseerd om een open en objectief beeld te geven van lelieteelt, de gevolgen voor de volksgezondheid en de omgeving. In de grote zaal moesten stoelen bijgezet worden om iedereen plek te geven. Aan het woord kwamen een teler, een woordvoerder van Stichting Bollenboos en een onderzoeker van het RIVM.

De teler: “chemie zoveel mogelijk links laten liggen”

Teler Koos van der Avoird verbouwt vanuit zijn bedrijf in de polder uien en tulpen. In Gaasterland is de grond ideaal voor lelieteelt en daarom werd afgelopen jaar een perceel in Wijckel gehuurd om lelies te verbouwen. Een video toonde het rooien van de leliebollen in Wijckel en het wassen en sorteren op het bedrijf vlak achter Lemmer. De helft van de leliebollen blijft in eigen land, de andere helft gaat voor export naar onder andere Japan. Negen maanden per jaar is Van der Avoird in de weer met de lelies. Het begint met ploegen, half maart gaan de bollen erin, vervolgens begint een traject van groei, koppen en afsterven, waarna de bollen in oktober worden gerooid. Zodra de lelies boven komen, begint het spuiten tegen onkruid, bacteriën, schimmels en luizen. Dat levert vragen op uit de zaal. Wat zijn de gevolgen voor de gezondheid, voor de bijenstand, voor mijn huisdieren? Kan ik de groenten van mijn moestuintje nog eten? Van der Avoird probeerde de zaal gerust te stellen zoals hij een jaar geleden zijn eigen vrouw geruststelde: “Zoals wij het toepassen, is het veilig en kan het raampje van de kinderkamer prima open blijven.” Hij vertelde onder andere dat hij knoflook inzet als ongediertebestrijder. Maar ook dat heel veel bestrijdingsmethoden niet meer toegestaan zijn en dus ook niet meer worden toegepast. Dit was onder andere het geval met het inpompen van een gas in de grond, waarna de grond vervolgens werd afgedekt. Na een hevige storm verdween het kleed en volgens omwonenden zorgde het opwaaien van grond en stof voor huidirritatie bij kinderen en zelfs het flauwvallen van iemand die er bij in de buurt woonde. Ook waren er volgens hen geen vogels en beestjes in de sloot meer te bekennen en werden paarden ziek. Volgens de medewerker van het RIVM is dat echter geen bewijs dat bepaalde stoffen slecht zijn. 'De voedselvoorraad verandert als er lelies worden geteeld in plaats van bijvoorbeeld granen. Dat betekent ook dat de omgeving voor vogels verandert. ' Zijn boodschap was eigenlijk: 'We weten niet of de lelieteelt slecht is voor gezondheid van mens en dier, omdat er geen onderzoek naar is gedaan. We kunnen er dus ook geen uitsluitsel over geven.' Ook werd heel duidelijk dat het punt nog nergens op de politieke agenda staat, omdat er zo weinig lelies worden geteeld. Omwonenden vonden dan ook nadrukkelijk dat dit wel zo zou moeten zijn. Rodina Fournell is daarvoor ook speciaal vanuit Diever naar Wijckel gekomen. Zij woont in Westerveld, een gebied waar de afgelopen jaren veelvuldig lelies zijn geteeld. Vanuit haar rol bij Stichting Bollenboos doet ze er alles aan lelieteelt op de politieke en maatschappelijke agenda te plaatsen. Volgens haar stichting is er een heldere visie nodig over onder andere afvlakking van het landschap, schaalvergroting, gebruik van gewasbeschermingsmiddelen in de buurt van bebouwing. 'Nu wordt er niets tegen gedaan en worden keuzes gemaakt op basis van aannames: er is “mogelijk” een risico voor de volksgezondheid en de impact op de leefomgeving valt “mogelijk” wel mee. Omwonenden lopen tegen een muur, want er is geen informatie. '

Onderzoek naar blootstelling

Hoewel lelieteelt veel vragen oproept, ervaren omwonenden een gebrek aan betrouwbare informatie. Genodigde Mark Montforts van het RIVM doet onderzoek naar blootstelling aan gewasbeschermingsmiddelen bij bollenteelt. 'Tot nu toe wordt de aanname door de Gezondheidsraad gevolgd: indien het voor de toepasser niet schadelijk is, zal het ook voor de omwonende niet schadelijk zijn.'  Wel zullen in 2016 en 2017 metingen worden gedaan. Tien instituten zijn aan het onderzoek verbonden dat door het RIVM in opdracht van de Gezondheidsraad wordt uitgevoerd. De resultaten worden echter pas in 2018 verwacht. Tot die tijd is er dus weinig informatie, want buiten Nederland zijn slechts twee onderzoeken naar blootstelling bekend. Wel is onderzoek gedaan naar gifstoffen in oppervlaktewater, het effect op het bodemleven en de afbraak van gifstoffen.  Op alle vragen omtrent deze materie kan Mark geen antwoord geven. De prettige en constructieve avond eindigde met de conclusie dat er over gevolgen voor de moestuin, impact op insecten en vogels, huisdieren en volksgezondheid nog weinig concrete informatie is. 'En zolang het thema niet op de politieke agenda staat, zal dat hoogstwaarschijnlijk ook zo blijven.' Of van der Avoird komende zomer weer lelies teelt in de omgeving, wordt de Balkster Courant niet gewaar. 'Hij is er wel even klaar mee. Er stond zo'n negatief stuk in de Leeuwarder Courant,'aldus het bedrijf.