Oude Balksterweg is onderdeel van een heirweg

De heirweg FOTO: ARNOUD VAN DER RIDDER

De Oude Balksterweg achter Oudemirdum is oud. Heel oud. Het huidige zandpad is een onderdeel van een oude handelsroute die Stavoren met Coevorden en het Duitse achterland verbindt.

Handelsroutes zijn er van alle tijden en vaak vergeten elementen in het landschap. Het zijn routes over water en land die steden en/of bevolkingsgebieden met elkaar verbinden. Auke Bult uit Molkwerum onderzocht in 2020 deze ‘vergeten routes’ in zijn studie “Stavoren aan de heirweg”. Er is geen landelijk overzicht van oude routes in Nederland, maar oude kaarten zijn prima bronnen. Eén van die kaarten is de Atlas van Schotanus van cartograaf Bernardus Schotanus à Sterringa uit de 17e eeuw met mooie gekleurde kaarten van het landschap in die periode.

Landschap

Het landschap van zuidwestelijk Friesland was halverwege de 8e/9e eeuw totaal anders dan nu. Rond Stavoren was er veen en meer naar het zuiden een glooiend landschap. Holle wegen en oude zandpaden doorsneden het landschap. De wegen verbonden nederzettingen en dienden ook als heirweg. Een heirweg was een bij de wet aangewezen weg waarlangs in- en uitvoer over de landsgrenzen moest plaatsvinden. Het woord ‘heir’ heeft de betekenis van ‘leger’ of ‘krijgsmacht’ en geeft daarmee aan dat het belangrijke doorgaande (handels) routes waren voor reizigers, kooplieden, handwerkslieden en seizoenarbeiders. Het onderhoud van de heirwegen was voor de eigenaren van de aangrenzende landerijen.

Verbindingsweg

In het algemeen geldt dat de heirweg niet één weg is, maar een route die bestaat uit een reeks van meerdere wegen of paden die van Stavoren, via Steenwijk en Coevorden verder oostwaarts naar het achterland (Duitsland) voeren. In het zuiden van Friesland lag de route over de glooiingen en hoogten in het landschap. Voor Gaasterland is het niet exact duidelijk hoe de heirweg naar Stavoren zijn vervolg heeft gehad. Aangenomen mag worden dat de noordelijke route, via Harich-Rijs-Bakhuizen-Hemelum-Warns-Stavoren, een mogelijkheid was. Op die route lagen de meeste nederzettingen in opkomst en Hemelum had daarbij status door de aanwezigheid van het St.Nicolaasklooster Via de zuidelijke route was het eveneens mogelijk om via Sondel-Nijemirdum-Oudemirdum-Rijs-Mirns-Het Rode Klif(Scharl)-Stavoren te bereiken. Voor beide mogelijkheden geldt dat door afsplitsingen en zijpaden een nabije nederzetting kon worden bereikt. Zo zal de Oude Balksterweg deel uitgemaakt hebben van deze verbindingsweg.

Nieuws

menu